شاید این سوال، پرتکرارترین دغدغهی ذهنی خیلی از ما در سالهای اخیر بوده. هر روز خبری دربارهی کاهش نیروی انسانی در شرکتهای بزرگ یا قابلیتهای تازهی مدلهای زبانی میشنویم که تا دیروز فکر میکردیم کارهایی فراتر از توان ماشینها هستند. در این مقاله، نگاهی به دادههای بهروز و گزارشهای معتبر میاندازیم تا ببینیم هوش مصنوعی دقیقاً کدام صنایع را نشانه رفته و آیا واقعاً باید نگران آیندهی شغلیمان باشیم، یا این ترسها بیشتر از آن چیزی که فکر میکنیم اغراقآمیز هستند.
وضعیت کلی بازار کار در عصر هوش مصنوعی
بیایید با یک واقعیت شروع کنیم: برخلاف فضای ترسآلودی که در شبکههای اجتماعی ایجاد شده، دادههای آماری تصویر متفاوتی را نشان میدهند. گزارش مؤسسهی ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا (NBER) نشان میدهد که هوش مصنوعی تأثیر چشمگیری بر کاهش اشتغال در کوتاهمدت نداشته، هرچند شرکتهای بزرگتر کاهش نیروهای ناشی از هوش مصنوعی را پیشبینی میکنند، درحالیکه شرکتهای کوچکتر افزایش اندک اشتغال را تجربه خواهند کرد .
مؤسسهی مشاورهای دلوایت (Deloitte) هم در گزارش تازهی خود اعلام کرده که اگرچه ۸۲ شغل در معرض «اختلال» ناشی از هوش مصنوعی قرار دارند، اما این به معنای حذف کامل آنها نیست. بلکه نقشها در حال تغییرند و در بسیاری از موارد، هوش مصنوعی مکملی برای توانمندیهای انسانی محسوب میشود، نه جایگزین . مدیران منابع انسانی هم تقریباً بهاتفاق معتقدند که شرکتها در آینده نزدیک، بهدلیل تأثیر این فناوری، نیروهای خود را کاهش خواهند داد .
اما نکتهی مهمتر، دادههای شرکت مشاورهی PwC است که نشان میدهد شرکتهایی که بیشترین استفاده را از هوش مصنوعی دارند، رشد اشتغال ۵۲ درصدی را تجربه کردهاند، درحالیکه این رقم برای شرکتهای کمبهره از این فناوری، ۳۶ درصد بوده است. بهعبارت دیگر، هوش مصنوعی بهتنهایی باعث نابودی شغلها نمیشود؛ بلکه شرکتهایی که از آن استفاده نمیکنند، در رقابت عقب میافتند .
برای شرکت در کلاس هوش مصنوعی در رشت می توانید به مجتمع آموزشی گیلار مراجعه نمایید.
تحلیل ۵ صنعت در معرض خطر و تحول
۱. خدمات مشتریان و پشتیبانی
شاید صنعت خدمات مشتریان، اولین و آشکارترین قربانی هوش مصنوعی باشد. فناوری تشخیص صدا با دقت ۹۵ درصد، امروز به بلوغی رسیده که یک تیم هوش مصنوعی میتواند جایگزین ۸ کارمند شده و تا ۲۰ برابر صرفهجویی در هزینه داشته باشد . اما نکتهی ظریف اینجاست که این به معنای نابودی کامل این شغل نیست، بلکه ماهیت آن تغییر میکند. همانطور که گزارش PwC نشان میدهد، نقشهای سطح ابتدایی که در معرض هوش مصنوعی قرار دارند، بهتدریج به «سنتریسازی» نیاز پیدا میکنند؛ یعنی کارمند باید مهارتهایی مثل قضاوت، همدلی و رهبری را از همان ابتدای کار داشته باشد .
۲. حسابداری و امور مالی
حسابداری یکی از صنایعی است که هوش مصنوعی آن را از پایه دگرگون کرده. تشخیص خودکار فاکتورها و تطابق مالیاتی، نیاز به حسابداران تازهکار را سالانه ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش داده است . اما جالب است که تعداد شاغلان این حوزه همچنان در حال افزایش است! چرا؟ چون حسابداران امروز بهجای انجام کارهای تکراری، به تحلیلگرانی تبدیل شدهاند که دادههای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را تفسیر میکنند. این دقیقاً همان تحولی است که تحلیلگران مالی شاهد آن بودهاند؛ ابزارهای قدرتمند جدید، امکان تحلیلهای بسیار پیچیدهتری را برای آنها فراهم کرده و حقوقشان را هم افزایش داده است .
همچنین بخوانید: چرا غول های فناوری پایتون را انتخاب می کنند؟
۳. برنامهنویسی و توسعه نرمافزار
شاید برایتان جالب باشد که حتی برنامهنویسان هم در معرض این تغییرات قرار دارند. شرکتهای بزرگ فناوری مثل PayPal، Block و Klarna، هزاران نفر از نیروهای خود را تعدیل کردهاند و در استرالیا، شرکت WiseTech اعلام کرده که در دو سال آینده، ۲۰۰۰ نفر را اخراج خواهد کرد. برخی بخشها مثل توسعهی محصول و خدمات مشتریان، ممکن است تا ۵۰ درصد کاهش نیرو داشته باشند . دلیلش واضح است: وقتی هوش مصنوعی بتواند کدهای معمولی را خودش بنویسد، نیاز به نیروی انسانی برای این کارها کمتر میشود. بااینحال، تقاضا برای برنامهنویسانی که بتوانند سیستمهای هوش مصنوعی را طراحی، نظارت و بهینهسازی کنند، بهشدت افزایش یافته است.
برای شرکت در دوره آموزش برنامه نویسی رشت می توانید به آموزشگاه گیلار مراجعه نمایید.
۴. صنعت حقوق و وکالت
وکلا و دستیاران حقوقی هم از این قاعده مستثنا نیستند. سیستمهای هوش مصنوعی امروزی میتوانند ۲۰۰ صفحه قرارداد را در ۳۰ ثانیه بررسی کنند . این یعنی شرکتهای حقوقی دیگر نیازی به استخدام تعداد زیادی کارآموز و دستیار برای بررسی پروندهها ندارند. باز هم، این به معنای نابودی شغل وکالت نیست، بلکه وکلا باید وقت خود را صرف کارهایی کنند که ماشین از پس آن برنمیآید: مذاکرههای پیچیده، درک احساسات موکل، و ارائهی استراتژیهای خلاقانه در دادگاه.
۵. مشاغل اداری و مدیریتی
حتی مشاغل مدیریتی و اجرایی هم در حال تغییر هستند. مدیرعاملهای شرکتهای بزرگی مثل Telstra و Commonwealth Bank هشدار دادهاند که «همهی نقشهای فعلی در آینده حفظ نخواهند شد» . نکتهی عجیب این است که مشاغل سطح بالا و پردرآمد، بیش از مشاغل سطح پایین در معرض خطر قرار دارند؛ چون صرفهجویی در هزینهی یک مدیر ارشد، برای شرکتها بسیار جذابتر است. در استرالیا، بسیاری از شرکتها نقشهای اجرایی با حقوق ۵۰۰,۰۰۰ دلاری را به نقشهای میانرده با حقوق ۲۵۰,۰۰۰ دلاری تبدیل میکنند .
چه کسانی برندهی این تغییرات خواهند بود؟
پاسخ این سؤال، شاید مهمترین بخش مقاله باشد. بر اساس همهی گزارشهایی که بررسی کردیم، برندگان این تحول کسانی هستند که:
۱. مهارتهای انسانی منحصربهفرد مثل قضاوت، خلاقیت، همدلی و رهبری دارند .
۲. مهارتهای فنی مرتبط با هوش مصنوعی را یاد میگیرند. تقاضا برای نقشهای مرتبط با AI مثل مهندسی پرامپت و یادگیری ماشین، سال گذشته ۶۹ درصد رشد داشته .
۳. بهروز بودن را در اولویت قرار میدهند. عمر مفید مهارتهای پایه از ۴ تا ۶ سال، به ۱۲ تا ۱۸ ماه کاهش یافته .
صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) هم هشدار داده که شکاف دیجیتال، یک نگرانی جدی است. کشورهای درحالتوسعه، بهدلیل ضعف زیرساختها، ممکن است از مزایای این تحول بیبهره بمانند و شکاف اقتصادی عمیقتری ایجاد شود .
جمعبندی؛ آیا هوش مصنوعی شغل من را نابود میکند؟
پاسخ، یک «بله» یا «خیر» ساده نیست. هوش مصنوعی، شغلها را از بین نمیبرد؛ بلکه نقشها را بازتعریف میکند. اگر شغلی صرفاً بر پایهی کارهای تکراری و قاعدهمند است، احتمالاً با خطر جدی مواجه خواهد شد. اما اگر شغلی نیازمند مهارتهای انسانیِ منحصربهفرد و توانایی کار در کنار ماشینهاست، آیندهی روشنی در انتظارش خواهد بود.
شاید بهترین خلاصه، جملهی یکی از گزارشهای PwC باشد: «در عصر هوش مصنوعی، برنده شدن فقط دربارهی استفاده از فناوری نیست؛ بلکه دربارهی مهارتهای انسانی است» . بهجای ترس از آینده، بهتر است قدرتی را که این ابزار به ما میدهد، بشناسیم و از آن برای بهتر شدن استفاده کنیم.